Концлагеря и истребление населения: тематический польско-русский словарь

obóz — лагерь
obóz koncentracyjny, kacet (от нем. KZ, сокращение от Konzentrationslager) — концлагерь
łagier, łagr — obóz pracy przymusowej (kolonia karna) w Chinach, Korei Północnej, Rosji, Białorusi
упрощенно: lagry — obozy niemieckie, łagry — obozy sowieckie

  • Rzeczywistość łagrów i lagrów była wyzbyta podstawowych wartości moralnych.
  • Niezliczona ilość ofiar i wprost niewyobrażalna rzeczywistość niemieckich obozów koncentracyjnych i sowieckich łagrów znalazły swoje odbicie w literaturze, która często opisywała te miejsca, przedstawiając tragiczny los więźniów, nieludzkie warunki życiowe oraz ich destrukcyjny wpływ na mentalność i zachowanie człowieka.
  • W ZSRR prowadzono walkę klasową, a wrogów socjalizmu osadzano w łagrach (obozy stalinowskie) = в СССР вели классовую борьбу, а врагов социализма отправляли (заключали) в лагеря.
  • Jak w każdym niemieckim kacecie ludzie ginęli w Stutthof na skutek morderczej pracy, fatalnych warunków obozowego życia oraz egzekucji, w tym także w komorze gazowej.
  • W 1943 r. śmiertelność w lubelskim obozie była najwyższa spośród wszystkich kacetów (łącznie z kombinatem KL Auschiwtz-Birkenau).



ГЕНОЦИД

ludobójstwo — геноцид

  • Równocześnie z Zagładą Żydów, Niemcy dokonali też ludobójstwa Romów oraz masowych mordów na etnicznych Polakach i radzieckich jeńcach wojennych.

zagłada, unicestwienie — уничтожение
obozy zagłady — лагеря смерти

  • Niemieckie (nazistowskie) obozy zagłady na terenie [dzisiejszej] Polski = немецкие (нацисткие) лагеря смерти на территории [современной] Польши
  • W piątek Sejm przyjął nowelizację, która wprowadza karę grzywny lub do 3 lat więzienia za użycie sformułowania „polskie obozy śmierci” = в пятницу Сейм принял поправки к закону, которые вводят денежный штраф или заключение до 3 лет за использование формулировки «польские лагеря смерти».
  • Napadając na Polskę we wrześniu 1939 r., Niemcy hitlerowskie planowały unicestwić nie tylko państwo, ale także naród polski.
  • Zdawali jednak sobie sprawę, że jako świadkowie zagłady pierwsi zostaną unicestwieni.

zagłada Żydów — уничтожение евреев, Холокост
eksterminacja — истребление
zwłoki (только множ. число для этого значения) — труп, останки

  • Zagłada Żydów na ziemiach polskich podczas okupacji niemieckiej był częścią niemieckiego planu eksterminacji Żydów.
  • Zwłoki zdrajcy zostały zakopane pod podłogą.
  • Niemcy uruchomili też wykorzystywane na początku masowej zagłady prowizoryczne komory gazowe oraz wykopali doły do spalania zwłok.
  • Do pochowania tych zwłok zapędzono kilkuset Żydów, których następnie na miejscu powystrzelano.

zbrodnia wojenna — военное преступление
mord na polskich jeńcach — убийство польских военнопленных

  • Trybunał ma zbadać zgodność z konstytucją przepisy kodeksu postępowania cywilnego, z których wywodzi się zasadę immunitetu sądowego obcych państw w sprawach o odszkodowania z tytułu m.in. zbrodni wojennych.
  • Po I wojnie światowej Niemcy miały ukarać zbrodniarzy wojennych, ale sądy zrobiły wszystko aby oskarżonych uniewinnić.
  • Konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości zalicza do zbrodni wojennych określone w Statucie z 1945 oraz „ciężkie naruszenia” konwencji genewskich z dnia 12 sierpnia 1949 roku o ochronie ofiar wojny
  • Niemieckie zbrodnie na cywilach — немецкие преступления против мирного населения
  • 28 września 1939 roku w Zakroczymiu oddziały niemieckie dokonały masowego mordu na 500 polskich jeńcach wojennych i 100 cywilach.
  • Bezpośrednią odpowiedzialność za mord ponosił kierujący egzekucją mjr Albrecht. (skrót: major)



ЗАКЛЮЧЕННЫЕ И РАСПРОСТРАНЕННЫЕ БОЛЕЗНИ

jeniec — (военно)пленный
czerwonka, dyzenteria — дизентерия
dur brzuszny (tyfus brzuszny) — брюшной тиф
gruźlica — туберкулез
żółtaczka — желтуха

  • Jeńcy sowieccy w niewoli niemieckiej
  • W pierwszych tygodniach wojny niemiecko-sowieckiej oddziały Wehrmachtu parły błyskawicznie naprzód, biorąc setki tysięcy jeńców. Do końca 1941 roku Niemcy wzięli do niewoli aż 3 mln 350 tys. żołnierzy Armii Czerwonej.
  • Później jeńcy zaczynali umierać, szerzyła się czerwonka, żadnej pomocy lekarskiej nie mieli, umierali jak muchy.
  • Jednakże często jeńcy radzieccy nie otrzymywali przepisowych racji żywnościowych.
  • Jako potencjalny nosiciel wielu chorób (np. czerwonka, dur brzuszny, żółtaczka, gruźlica) mógł zwiastować nieszczęście, gdy pojawił się w domu.

więzień — заключенный (тюрьмы)

  • Bliscy ofiar sowieckiej masakry rozpoznają straconych na dziedzińcu więzienia = близкие родственники жертв советской бойни опознают казненных во дворе тюрьмы
  • Żołnierze Armii Krajowej w przebraniu SS dostali się do więzienia i uratowali schwytanych partyzantów, poddawanych torturom. Bez strat pokonali straż więzienia, zastrzelili komendanta i uwolnili więźniów.

kwarantanna — карантин

  • Kilkutygodniowa kwarantanna stanowiła dla więźniów próbę wytrzymałości fizycznej.
  • Przez dwa tygodnie przebywałem w podziemiach na tak zwanej kwarantannie.

wycieńczenie — истощение

  • W wyniku trudnych warunków sanitarnych, głodu, wycieńczenia, chorób i egzekucji, śmiertelność wśród więźniów utrzymywała się na wysokim poziomie.
  • W wyniku wycieńczenia, brutalnego traktowania przez strażników, trudnych warunków atmosferycznych, po drodze wiele osób zmarło lub zostało zabitych.

załamanie nerwowe — нервный срыв

  • Dostawali oni niekontrolowanych ataków płaczu i załamań nerwowych.

bezradny — беспомощный

  • Ludzie czuli się jak myszy w klatce, całkowicie bezradni i załamani.
  • Cesarstwo Chińskie było w tym okresie całkowicie bezradne wobec agresji japońskiej.
  • I ona zobaczyła, co się dzieje, lekarze też byli właściwie bezradni, nie wiedzieli, co ze mną robić, zresztą nie było przecież leków.
  • sanitariusze więźniowie byli bezradni wobec setek chorych na tyfus, biegunkę, gruźlicę.

макет постройки концлагеря Stutthof (Штуттгоф)

Макет постройки концлагеря Stutthof (Штуттгоф) на востоке от Гданьска. Концлагерь просуществовал со 2 сентября 1939 по 9 мая 1945 года



ОДЕЖДА

pasiak więzienny — полосатая роба (одежда) заключенного
wykonać wyrok — исполнить приговор

  • Wyrok wykonali byli więźniowie obozów koncentracyjnych, ubrani w pasiaki więzienne.
  • Pasiaki nie chroniły nas przed zimnem, więc każdy wystarał się o worek po cemencie, który po zrobieniu otworów, ubieraliśmy na siebie pod ubranie.
  • Wykonanie wyroku wyznaczono na 4 lipca.

winkiel, trójkąt — треугольник определенного цвета на одежде заключенных для их классификации

  • Jednym z podstawowych znaków rozpoznawczych więźnia był kolor winkla.
  • Oprócz koloru winkla i litery znakami, które określały kategorie więźniów, były jeszcze oznaczenia indywidualne: tatuowane numery.
  • Trójkąt czerwony oznaczał więźniów politycznych; fioletowy trójkąt — Świadków Jehowy, trójkąt zielony — złodziei, oszustów i fałszerzy; natomiast czarny — prostytutki, bandytów i morderców. Gwiazdę Dawida umieszczano — przez dodanie drugiego, żółtego trójkąta skierowanego w przeciwnym kierunku pod trójkątem zasadniczym — na pasiakach osób pochodzenia żydowskiego.

opaska — повязка
knebel — кляп

  • Ślady knebla widoczne są na języku.
  • A najpierw, czy jestem sam?... Odrywam opaskę od oczu i knebel od ust... Mrok mnie otacza.
  • Rosjanin uspokoił się więc zaryzykowali usunięcie knebla z jego ust.
  • Elementem rozpoznawczym żołnierzy Armii Krajowej były biało czerwone opaski = опознавательным элементов солдат Армии Краёвой были бело-красные повязки.
  • Każdy żołnierz AK występuje w opasce biało-czerwonej, na białej części opaski — litery WP, między literami pośrodku — godło państwowe (orzeł), pod orłem — nr oddziału. Opaska [ma być noszona] na prawym przedramieniu ponad łokciem. Посмотреть фото повязок на предплечье во времена Варшавского восстания.



КАЗНИ И НАКАЗАНИЯ

esesmani — эсэсовцы

  • Także esesmani pracujący w obozie specjalizowali się w wymierzaniu nieludzkich kar więźniom, i tak już wycieńczonym niedostatkiem jedzenia i ciężkimi robotami.

kolba karabinu — приклад винтовки

  • ... jeden uderzył Ryszarda mocno w brzuch kolbą karabinu.
  • Wybiłem kolbą karabinu z tyłu deski i wyskoczyłem, a tam było szambo.
  • znęcał się nad nimi fizycznie i moralnie, poprzez zadawanie im uderzeń kolbą pistoletu.

oprawca, zbir, kat — палач, мучитель, изверг
zemścić się na kim–czym — отомстить кому–чему

  • Podczas egzekucji rozgrywały się tak potworne sceny, że kilku oprawców trzeba było wskutek całkowitego załamania nerwowego zwolnić z obowiązków.
  • Za zbrodnie popełnione przez zbirów faszystowskich we wsi Potok, winno wyciągnąć najsroższe konsekwencje do kary śmierci wszystkich winowajców tej zbrodni, pośrednich i bezpośrednich.
  • Zemścijcie się bez litości na faszystowskich dzieciobójcach i katach, odpłacając im za krew i łzy radzieckich matek i dzieci.

rychła egzekucja — скорая казнь, быстрая расправа

  • Nazistowskie pociągi przewoziły znaczną część milionów ludzi, których czekała rychła egzekucja lub powolna śmierć z wycieńczenia.
  • Oficer sztabowy Einsatzgruppe A w Rydze donosił o podobnych problemach. Po pierwszych egzekucjach — pisał — okazało się, że ludzie, szczególnie oficerowie, nie radzą sobie z nałożonymi na nich obowiązkami. Wielu szukało ucieczki w alkoholu, przechodziło załamania i problemy psychiczne; zdarzały się samobójstwa oraz sytuacje, w których ludzie popadali w obłęd, tracili nad sobą kontrolę i strzelali wokół na oślep.
  • Na terenach stref okupacyjnych aliantów zachodnich ostatnia egzekucja skazanego za przestępstwo pospolite miała miejsce 18 lutego 1949 o godz. 6 rano.

pejcz — кнут

  • Ostro wydawane rozkazy, świst pejczy, uderzenia pałek i ujadanie psów — wszystko to miało na celu upokorzenie ludzi oraz wprowadzenie ich w stan dezorientacji i zagubienia.
  • Przy ich pomocy, nadzorczynie wzbudzały ciągły strach w szeregach więźniarek, nadmierne używanie pejczy przez SS-Aufseherinnen często było przyczyną śmierci katowanych kobiet.

szubienica — виселица
skazać — приговорить
stracić — казнить

  • Żołnierze niemieccy testują szubienice przed egzekucją.
  • Skazano go w pierwszym procesie oświęcimskim (toczył się w Krakowie w grudniu 1947 roku), a następnie stracono na szubienicy
  • Powieszonych pozostawiono na szubienicy przez kilka dni, aby ich widok odstraszał potencjalnych niepokornych Polaków.
  • Dość powiedzieć, iż w 1946 roku komuniści skazali na karę śmierci i stracili swego niedawnego towarzysza broni (...), który nie chciał pogodzić się z nowym porządkiem, uczestnicząc w konspiracji antykomunistycznej.
  • Hitler nie zapomniał o nim nawet w obliczu katastrofy Niemiec: na jego osobisty rozkaz 9 kwietnia 1945, dwa tygodnie przed wkroczeniem Amerykanów, Bonhoeffer wraz z admirałem Canarisem i generałem Osterem został postawiony przed trybunałem doraźnym, skazany i stracony na szubienicy w obozie Flossenbürg.

rzeź, masakra — резня, бойня

  • Następnie oddziały rozpoczynały rzeź: palono ludzi żywcem, zakłuwano bagnetami, niemowlęta mordowano na oczach rodziców, kobiety były gwałcone.
  • Nie kończą się spory wokół tego, czy w Bydgoszczy 3 i 4 września 1939 r. niemieccy dywersanci zaatakowali wycofujące się polskie wojsko, czy też przeciwnie — doszło do masakry niewinnej ludności niemieckiej.
  • 7 grudnia 1941 roku japońscy piloci zmasakrowali bazę Pearl Harbor, która na ten atak nie była właściwie przygotowana.



ПЛОХОЕ ОБРАЩЕНИЕ

traktować źle — плохо обращаться, плохо относиться

  • Natomiast warunki bytowe, brak opieki lekarskiej, celowe głodzenie, złe traktowanie, wycieńczająca praca sprawiały, że obóz 312 C w Glinkach dla jeńców radzieckich stał się „żywą mogiłą”.
  • Rozkazy Wehrmachtu dotyczące traktowania jeńców wojennych przez strażników zawsze podkreślały potrzebę surowości.
  • Najgorzej traktowano w kopalniach jeńców radzieckich, dostawali oni głodowe porcje żywnościowe, często nienadające się do jedzenia, na porządku dziennym było bicie.

okropny — ужасный
okrutny — жестокий
swąd — зловоние, чад, угар, чадный запах

  • W jednej chwili powstał okropny zamęt.
  • To był swąd okropny.
  • Okrutny rozkaz, lecz okrutniejsi jeszcze wykonawcy.
  • 12 stycznia 1944 roku hitlerowcy w okrutny sposób zamordowali 28 zakładników w odwecie za wysadzenie pociągu na trasie linii kolejowej Nowy Sącz — Chabówka. Część z nich została rozstrzelana, a reszta powieszona na słupach telegraficznych znajdujących się przy torach.

okrucieństwo — жестокость, зверство

  • Okrucieństwo niemieckiego okupanta było wymierzone najczęściej w bezbronną i niewinną ludność cywilną, którą konsekwentnie mordowano niemal w całym okresie zbrojnego zrywu.
  • Ich skala jest dziś niemożliwa do oszacowania ze względu na ogrom okrucieństwa i całkowitą liczbę pomordowanych.

wyzywać od kogo — обзывать кем

  • W 1939 roku ludzie zbierający zapasy na wojnę byli często wyzywani od panikarzy i wyśmiewani.
  • Wychodzących nas na podwórze wyzywano od bandytów, bito kolbami i popychano i to tak mężczyzn, jako też kobiety i dzieci, bez najmniejszej przyczyny ku temu, bowiem ludność pod wrażeniem uprzedniej strzelaniny schodziła spokojnie, z rękoma wzniesionymi do góry, na wezwanie.
  • Niemcy zarzucali im niezrozumiałe przywiązanie do polskości, komuniści wyzywali od hitlerowców.

блокада Ленинграда

Zdjęcie zostało wykonane w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku



ЖИЗНЬ В КОНЦЛАГЕРЕ

racja (żywnościowa) — паёк (рацион, норма питания)

  • Dzienne racje żywieniowe osiągnęły najniższy poziom po 20 listopada 1941 roku, kiedy to spadły do 250 g chleba dziennie dla pracowników fizycznych (stanowiących 34% ludności) oraz 125 g dla pozostałych osób.
  • Przyznano im rację 125 g chleba dziennie, co zupełnie nie pokrywało zapotrzebowania na kalorie.
  • Niektóre rozkazy z góry przewidywały, że wartość kaloryczna jenieckich racji będzie znajdować się na poziomie niższym od minimum niezbędnego do przeżycia.

lura — баланда, бурда (жидкая невкусная еда)

  • Racje żywnościowe były bardzo skromne, śniadanie składało się z lury zwanej kawą i czarnego chleba przeznaczonego dla czterech osób.
  • Ziemniaków zabrakło i trzeba było zadowolić się rzadką lurą, którą nazywano zupą.

szambo, latryna — выгребная яма, отхожее место
ustęp — уборная, сортир

  • A były tam ustępy oficerskie wojskowe i kiedy pompowali z tego szamba, co koszul tam było wojskowych! To partyzanci robili — wrzucali koszule do tych rowów kopanych na szambo.
  • Wybudowano szambo, na ścieki z kuchni i umywalni.
  • Nie było sanitariatów z bieżącą wodą, tylko jedna wspólna latryna z wieloma dziurami, z której korzystaliśmy pozbawieni nawet odrobiny prywatności.
  • W nocy nikomu nie wolno było wyjść z baraku, tak więc wiadro służyło nam za latrynę.

siennik — тюфяк из сена
prycza — койка, нары
pluskwa — клоп

  • W baraku stały piętrowe prycze, na nich sienniki napchane słomą i koce.
  • Umieścili nas w drewnianych, parterowych barakach. Do spania — 3 piętrowe prycze. Siennik to była zawszona sieczka. Dali nam po zawszonym kocu. Tam byli przedtem jeńcy radzieccy.
  • Na piętrowych metalowych pryczach leżały zgniłe sienniki, a wszystko ruszało się od pluskiew. Wywalamy wszystko na dwór i z sienników i drewnianych sprzętów rozpalamy wielkie ogniska, w których wypalamy prycze.

plądrować — грабить

  • Za ich przyzwoleniem ludność okoliczna plądrowała żydowskie sklepy.
  • Przyznaje między innymi, że wojska niemieckie plądrowały zrujnowaną Warszawę, opisuje też pierwsze mordy dokonywane na polskiej ludności cywilnej.



ПОЖАРЫ

zgliszcze, perzyna, pogorzelisko — пожарище, пепелище
obrócić w perzynę — сжечь дотла

  • Wśród ruin i zgliszcz wyróżniamy zupełnie łatwo, że najbardziej gruntownym zniszczeniom uległy urządzenia techniczne, przemysłowe.
  • 6 kwietnia rozpoczął się szturm generalny. Poprzedziła go lawina ognia artyleryjskiego, która obróciła w perzynę większość umocnionych punktów obrony.
  • I tak poszliśmy za ludźmi, skręciliśmy w lewo, na pogorzelisko środkowego budynku, przez okno weszliśmy na to pogorzelisko, które już było wystudzone, przez to pogorzelisko przeszliśmy do ogrodu pałacu arcybiskupiego i moje pierwsze wrażenie: gdzie zniknął ogród — nie ma krzewów, nie ma drzew, nie ma trawników...

вид на макет постройки концлагеря Stutthof (Штуттгоф) с другой стороны

Вид на макет постройки концлагеря Stutthof с другой стороны



ПОДПОЛЬНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ

partyzantka — 1) партизанская война; 2) партизанский отряд

  • Działania zbrojne sowieckiej partyzantki przeciw oddziałom AK.
  • Zimą 1944 r. przeszedł do partyzantki, gdzie dowodził plutonem w 2. kompanii w VII batalionie 77.
  • Niemcy zamiast wykorzystać entuzjazm narodów dręczonych przez sowietów, swoimi represjami wobec tubylców kreowali poparcie Białorusinów dla sowieckiej partyzantki.
  • W szeregach konspiracji i partyzantki dowodzonej przez „Olecha” służyli obok siebie przedwojenni obywatele Rzeczypospolitej bez względu na wyznawaną wiarę.
  • Oddziały „Olecha” stykały się z antykomunistyczną partyzantką litewską, zachowując z nią poprawne stosunki. Polskie obozowisko w uroczysku Horiaczy Bór na skraju Puszczy Grodzieńskiej stało się nawet okresowym schronieniem dla jednego z tych oddziałów.

tropienie — выслеживание

  • Aliancka taktyka zwalczania okrętów podwodnych obejmowała tworzenie konwojów, agresywne tropienie U-Bootów i utrzymywanie ważnych okrętów poza znanymi miejscami koncentracji okrętów podwodnych wroga.
  • Od momentu wkroczenia Sowietów na teren Małopolski Wschodniej sowiecki kontrwywiad (Smiersz) i NKWD rozpoczęły przy pomocy agentur tropienie żołnierzy AK-„Nie”.
  • Były węgierski żołnierz jest poszukiwany za tropienie i zabijanie Żydów w Budapeszcie na Węgrzech.

łapanka, obława — облава

  • Coraz bardziej popularne były tzw. łapanki, gdzie w wybranych miejscach miasta dokonywano aresztowań dużej ilości przypadkowych przechodniów.
  • Strach przed działaniami zbrojnymi polskiego podziemia zintensyfikował także akcje łapankowe prowadzone na ulicach miasta.
  • W największej, przeprowadzonej latem 1943 roku, łapance aresztowano 2700 osób.

dopaść — настичь, догнать

  • Tam dopadli go hitlerowscy bandyci i zabili.
  • Po raz pierwszy bezpieka zdołała go dopaść w sierpniu 1945 r.
  • Polacy próbowali zejść nieprzyjacielowi z drogi, ale myśliwce przeciwnika ich dopadły = поляки пытались уйти с дороги врага (дать врагу дорогу), но истребители противника их догнали.

gryps — тайная записка из тюрьмы

  • 18-latek wyrzucił gryps z wagonu jadącego do niemieckiego obozu koncentracyjnego.
  • Rosyjskim specjalistom udało się odczytać treść grypsu napisanego prawdopodobnie w listopadzie 1944 r. przez członka Sonderkommanda Marcela Nadjariego w niemieckim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz-Birkenau.

odwet, zemsta — возмездие, месть, отплата
pacyfikacja — усмирение, карательная операция

  • Pierwsze pacyfikacje były przeprowadzane przez Niemców już w trakcie kampanii wrześniowej 1939 — w odwecie za sukcesy Wojska Polskiego lub rzekome napady cywilów na żołnierzy Wehrmachtu.
  • Jej siostra przysięga dziewczynce zemstę = ее сестра поклялась отомстить девочке.
  • Pogromy na Podlasiu miały miejsce, ale nie wystąpiły z powodu organicznego antysemityzmu Polaków tylko były prymitywnym i niedopuszczalnym w cywilizowanych społeczeństwach sposobem zemsty na lokalnej społeczności żydowskiej obwinianej za jej rzekomy współudział w syberyjskim holokauście Polaków.

konfident — осведомитель

  • decyzja o przeprowadzeniu akcji przeciwko „sztabowi bandytów w lesie koło Michniowa” zapadła już 8 lipca w Radomiu, a miejsce pacyfikacji odnaleziono przy pomocy jednego z konfidentów.

denuncjator, donosiciel, delator, kapuś — доносчик, стукач
zakapować — 1) настучать на кого-то, 2) понять, усечь

  • Powołana do zwalczania bandytyzmu policja kryminalna, na ogół zachowywała postawę bierną i często obdarzała wolnością schwytanych bandytów — w zamian za świadczone przez nich usługi delatorskie = созданная для борьбы с бандитизмом криминальная полиция в целом занимала пассивную позицию и часто отпускала схваченных бандитов — в замен на доносительство.
  • Powszechnie uznaje się, że w 1944 holenderski donosiciel zdradził Niemcom miejsce pobytu żydowskiej rodziny = общепризнано, что в 1944 голландский доносчик выдал немцам место пребывания еврейской семьи.
  • Denuncjator po kolei wskazywał, w którym miejscu jest zadołowana broń = доносчик по очереди указывал, в каком месте закопано оружие.
  • To więźniowie zaczęli krzyczeć, że to jest kapuś niemiecki.
  • Ktoś musiał zakapować, bo w czasie posiłku, obiadu wpadli do nas Niemcy.
  • Podaj mi konkretne przykłady, bym mógł zakapować o co dokladnie chodzi.



БЛОКАДА

oblężenie (blokada) Leningradu — осада (блокада) Ленинграда

  • Oblężenie trwało do 1944 roku, gdy sowiecka ofensywa przerwała blokadę, ostatecznie odrzucając Niemców od miasta.
  • W wyniku oblężenia zginęło co najmniej milion cywilów zamieszkujących to miasto.

fosa — ров

  • Obóz pracy w Płaszowie zajmował obszar około 80 ha z głównym wejściem przy ulicy Wielickiej. Otoczony był dwoma rzędami drutów elektrycznych, pomiędzy którymi biegła fosa.

Комментарии